Chaplin Bugün Yaşasaydı Yapay Zekâ Hakkında Ne Derdi?

Bu yazı bir düşünce deneyi. Chaplin'in yapay zekâ hakkında ne düşüneceğini elbette bilemeyiz. Ama filmlerinde makineye, otoriteye ve insanlığa dair söyledikleri, bugünün teknolojisine bakmak için şaşırtıcı derecede iyi bir mercek sunuyor.

Makineye kuşkuyla, insana şefkatle

Modern Zamanlar'da Chaplin makinelere düşman değildir. Onu rahatsız eden, makinenin insanın hizmetinde değil, insanın makinenin hizmetinde olmasıdır. Montaj hattı Serseri'yi bir somun sıkma aracına çevirir, yemek makinesi onu bir deney nesnesine dönüştürür. Bugün Chaplin büyük ihtimalle aynı soruyu soracaktı: Bu teknoloji kimin işini kolaylaştırıyor ve kimin yerine karar veriyor?

"Fazla düşünüyor, az hissediyoruz"

Büyük Diktatör'ün finalindeki konuşmada Chaplin, makinelerden çok insanlığa, zekâdan çok şefkate ihtiyacımız olduğunu söyler. Bu cümleler 1940'ta savaşın gölgesinde yazıldı. Bugün yapay zekâ tartışmalarının tam ortasında okunduğunda ise neredeyse bir manifesto gibi duruyor. Chaplin'e göre bilgi ve hız tek başına iyi değildir, onları nasıl kullandığımız iyidir.

Bir Serseri komedisi hayal edelim

Chaplin bugün film çekseydi, Serseri belki bir kurye olarak çalışırdı. Uygulamanın her dakika değiştirdiği rotalarla şehirde koşturur, puanı düştüğü için işinden olur, bir sohbet robotuyla kira indirimi için pazarlık etmeye çalışırdı. Robot ona kibarca ama hiçbir şey anlamadan cevap verir, Serseri de onu bir insan sanıp şapkasını çıkararak selam verirdi.

Böyle bir sahnede Chaplin'in güldüreceği şey teknoloji değil, teknolojinin karşısında yalnız kalan insan olurdu. Ve her zamanki gibi, en sonunda Serseri'nin bir başka insanla, belki aynı uygulamada çalışan başka bir kuryeyle dayanışması hikâyenin asıl kahramanı olurdu.

Taklit ve özgünlük

Chaplin'in hayatı boyunca yüzlerce taklitçisi oldu. Melon şapkayı ve bastonu takıp onun yürüyüşünü kopyalayanlar sinemaları doldurdu. Ama hiçbiri Serseri'nin ruhunu yakalayamadı, çünkü o ruh Chaplin'in kendi yaşadıklarından doğmuştu. Bugün yapay zekânın her şeyi taklit edebildiği bir dönemde bu hikâye önemli bir şeyi hatırlatıyor: bir eserin değeri, arkasındaki insan deneyimindedir.

Son söz

Chaplin büyük ihtimalle ne teknoloji düşmanı ne de hayranı olurdu. Her zamanki gibi sorusu aynı kalırdı: Bu dünyada en zayıf olan kim ve ona ne oluyor? Yapay zekâ tartışmalarında bu soruyu sormayı unutmazsak, Chaplin'in mirasına sadık kalmış oluruz.