Modern Zamanlar'dan Bugüne: Makinenin Dişlileri Arasında İnsan

1936 yapımı Modern Zamanlar'ın en ünlü sahnesinde Serseri, montaj hattında durmadan aynı somunu sıkmaktadır. Bant hızlandıkça yetişemez, sonunda makinenin içine çekilir ve dev dişlilerin arasından geçer. Neredeyse doksan yıl önce çekilen bu sahne, bugün izlendiğinde şaşırtıcı derecede güncel görünür.

İnsan bir parçaya dönüştüğünde

Filmde Serseri'nin işi o kadar tekrarlıdır ki, banttan uzaklaştığında bile elleri aynı hareketi yapmaya devam eder. Gördüğü her düğmeyi, her somunu sıkmaya çalışır. Chaplin burada çok basit bir gözlemi abartarak anlatır: iş insanı şekillendirir. İnsanı yalnızca bir hareketten ibaret sayan bir düzen, sonunda insanın kendisini de o harekete indirger.

Bugün montaj hattı yerine bildirimler, hedefler, ekranlar var. Telefonu bıraktığımızda bile parmağımızın ekranı kaydırmaya devam etmek istemesi, Serseri'nin somun sıkan ellerinden çok mu farklı?

Yemek makinesi ve verimlilik takıntısı

Filmin en komik sahnelerinden biri, işçilerin öğle arasını kısaltmak için icat edilen "yemek yedirme makinesi"dir. Makine Serseri'nin üzerinde denenir ve her şey ters gider. Bu sahne, verimliliği insanın ihtiyaçlarının önüne koyan bir anlayışı hicveder. Bugün "üretkenlik" uygulamaları, mola süresini ölçen yazılımlar ve her dakikanın hesabını soran iş düzenleri düşünüldüğünde, Chaplin'in şakası bir kehanete dönüşür.

Bir film, birçok kriz

Modern Zamanlar yalnızca fabrika hakkında değildir. Büyük Buhran'ın ardından işsizlik, grevler, yoksulluk ve barınma sorunu da filmin içindedir. Serseri yanlışlıkla bir eylemin başına geçer, haksız yere hapse girer, bir kimsesiz kızla birlikte derme çatma bir kulübede yaşar. Chaplin bu ağır konuları kahkahayla anlatır ama hiçbirini hafife almaz.

Yola devam

Film, Serseri ile genç kızın elele uzaklaştığı bir yol sahnesiyle biter. Kız umutsuzdur, Serseri ise ona gülümsemesini söyler. Bu, Serseri karakterinin perdede son görünüşüdür. Chaplin ona veda ederken bize de bir öğüt bırakır: makineler ne kadar hızlanırsa hızlansın, insanı insan yapan şeyi, yani birbirimize tutunmayı kaybetmemek gerekir.